آراء برتر

 
.نقد وبررسی کلیات اصلاحات قانون مالیاتهای مستقیم سال 1394
نویسنده : رضا نیکخوی منفرد - ساعت ٤:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/۸/٧
 

بنام خدا

مقدمه

:نگارنده کارشناس ارشد حقوق جزا می باشد که پایان نامه خود با موضوع جرائم مالیاتی ونقش آن درتعدیل ثروت وعدالت اجتماعی را در سال89 دفاع نموده است که با توجه به بررسی در مواد قانون مالیاتها خود را تا حدودی آشنا در امور مالیاتی نیز می داند که البته نتیجه نهائی از پایان نامه کارشناسی ارشد رویکرد به مالیاتهای اسلامی است که هم با فرهنگ مردم مسلمان سازگاراست وهم ساده وشفاف وقابل فهم برای همه اقشارجامعه می باشد پس از اینکه لایحه قانونی اصلاح قانون مالیاتها مستقیم در سال 91 با مقدمه توجیهی آن به مجلس ارائه شد ودر آن قید شده بود که (10800)ده هزاروهشتصد ساعت نفر کار کارشناسی در آن انجام شده بنظرمی آمد که اصلاحات باید خیلی حساب شده ودقیق باشد وحتی به حروف ربط آن هم نتوان ایراد گرفت ولی متاسفانه چنین نبود ونگارنده به منظور اینکه رویکرد به مالیات اسلامی را در میان نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی مورد توجه قرار دهد به نقد وبررسی لایحه اصلاحی از ماده یک آن پرداخت پس از اینکه قسمت اول نقد به پایان رسید متوجه شد که لایحه اصلاحی مجددا به دولت بازگشته وتغییراتی در چند ماده آن انجام شده اما اینکه در این مرحله چند ساعت نفر کار کارشناسی در آن انجام گرفته در مقدمه توجیهی دوم مطلبی بیان نشده بود شایان ذکر است که مطالب نقد وبررسی 6 ماده اول لایحه اصلاحی قانون مالیاتها سال 66 در7قسمت ازطریق اینترنت در وبلاگ آراء برتر با جستجو در عناوین آن قابل ملاحظه است که بعد از این 7 قسمت با توجه به آشنائی نسبی ام به مبانی مالیات اسلامی وتسلطم به مبانی قانونی وقانون مالیاتها با عنایت به اینکه قوانین در کشورجمهوری اسلامی  تا حد مقدور باید منطبق بر موازین اسلامی باشد با توکل به خداوند متعال به انشاء پیش نویس قانون مالیاتهای اسلامی مبادرت نمودم وباتوجه به نقد وبررسی که نسبت به 6ماده لایحه اصلاح قانون مالیاتها انجام داده و در وبلاگ خود جهت نقد ونظر اهل فن قراردادم تصورم این بود که پیش نویس مورد استقبال نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی قرار خواهد گرفت لذا بقیه مواد لایحه اصلاح را مورد نقد وبررسی قرار ندادم که به سایت تعدادی از نمایندگان محترم مجلس نیز نقد وبررسی لایحه اصلاح اعلام گردیده است

لایحه اصلاح قانون مالیاتها با طرح یک فوریت در تاریخ 3/8/91به مجلس ارائه شد وازاین تاریخ درصحن مجلس و حداقل دردو کمسیون مجلس مطرح بوده است اما از این تاریخ تا تاریخ تصویب آن در جلسه علنی مجلس در تاریخ31/4/94 چند ساعت نفر کار کارشناسی دیگرنسبت به آن انجام شده آماری در دسترس نبود که طبعا با این همه کارشناسی انتظار این بوده که قانونی محکم، صریح،شفاف، دقیق وقابل فهم عموم تصویب گردد ولی بنظرنگارنده پس ازدهها ساعت مطالعه ودقت ومقایسه مواد قانون مالیاتها سال 94ومصوبات قبلی چنین نبوده است از آنجا که قانون مالیاتها قانونی است که با حقوق تمام اقشار جامعه در ارتباط است همه اقشار جامعه باید نسبت به آن احساس مسئولیت بنمایند یقینا اگر اقشار وسیعی از جامعه به نقد ونظر همت بنمایند قانونگذاران مجبورند که به نظر اکثریت احترام بگذارند لذا درخواست  این است که هرکس توان نقد ونظردارد خصوصا حقوقدانان واقتصادانان ازکنار آن بی تفاوت نگذرند نگارنده پس از نقد وبررسی کلیات در نظر دارد ابتدا به ترتیب اهمیت وتاثیر گذاری وکاربردی بودن بعضی ازموضوعات مواد قانونی مالیاتها را چنانچه عمر وتوفیق وی را یاری نمود مورد نقد وبررسی قراردهد سپس قانون مالیاتهای سال 94را با اصلاحات بعمل آمده درسالهای بعد ازتصویب قانون مالیاتهای سال 1366 از ماده1 تا آخرین ماده با اصلاحات بعمل آمده بعد از انقلاب بامقایسه با قانون مادر یعنی قانون مالیاتهای سال 1345 مورد نقد وبررسی قراردهد امید است که اهل فن واندیشمندان جامعه با نقد ونظرخود نگارنده را در این مهم یاری نمایند   پایان مقدمه

        نقد وبررسی کلیات قانون مالیاتهای مستقیم سال 1394

قانون مالیاتهای مستقیم در تاریخ 3/12/1366در271ماده و211تبصره در مجلس شورای اسلامی تصویب که با توجه به عدم وصول نظر شورای نگهبان در مهلت قانونی اجرائی شد

در مورد این قانون می توان گفت که حدود 95درصد این قانون همان قانون مالیاتهای مستقیم سال 1345قبل از اصلاحات بوده حتی با اینکه تا کنون  سه بار اصلاحات کلی در این قانون بوجود آمده وبعضا هم در قوانین عادی وقانون بودجه سالانه نیز تغییراتی در این قانون بوجود آمده هنوز هم ازنظرنگارنده می توان گفت حدود 80 درصد قانون فعلی از قانون مالیاتهای سال 1345 می باشد وحتی بعضا اصلاحات کلی که در سه دوره انجام شده است ازمواد قانونی قانون مالیاتهای سال1345 گرفته شده است

اولین اصلاحات کلی قانون مالیاتهای سال 66در60 ماده در جلسه علنی7/2/71 مورد تصویب مجلس شورای اسلامی قرارگرفت که در تاریخ23/2/71 به تایید شورای نگهبان رسیده است

دومین اصلاحات کلی در قانون مالیاتهای مستقیم سال1366 در133ماده در جلسه علنی28/11/1380مجلس شورای اسلامی تصویب ودر تاریخ 27/11/80 به تایید شورای نگهبان رسیده است

سومین اصلاحات کلی در قانون مالیاتهای مستقیم سال 66مشتمل بر ماده واحده در60 بند در جلسه علنی31/4/1394 مجلس شورای اسلامی تصویب ودر تاریخ 7/5/94 به تایید شورای نگهبان رسده است که جمع 3بار اصلاحات در قانون مالیاتهای سال1366برابراست با 253مورد که اخرین ماده قانون مالیاتهای سال 66ماده 271 می باشد که براین اساس می توان گفت که اکثر مواد قانونی مالیاتی تغییریافته است

آخرین شماره ماده اصلاح قانون مالیاتهای سال 1371 شماره 271 بوده است

آخرین شماره ماده اصلاح قانون مالیاتهای سال 1380شماره 273بوده است

وآخرین شماره ماده اصلاح قانون مالیاتهای سال 1394ماده 282بوده است لذا 2ماده در سال 80الحاق و9ماده در سال 94 الحاق گردیده است

 درقانون مالیاتهای سال 1371مواد23و60 و62و73و79 جمعا 5ماده حذف شده است

ودرسال 80 در اصلاحات کلی مواد3تا 16ومواد56و58و129و135و140و221تا225و234و236و241و247و260جمعا29ماده از قانون مالیاتهای سال 66 حذف شده است

ودرسال1394مواد19و20و22و27و28و29و30و31و32و35و36و37و40و41و42و43و96و98و104و124و150و151و152و153و154و158و233و261و262و271 جمعا 30ماده از قانون مالیاتهای سال 66حذف شده است که جمع حذف مواد قانون مالیاتهای اسلامی در سه دوره اصلاحات کلی جمعا 64ماده قانونی است البته در اصلاحات سال71مواد 111و112و132و133و134و 141جمعا 6ماده جایگزین مواد قبلی با همین شماره ها شده اند که مواد قبلی حذف شده اند و دراصلاحات قانون مالیاتهای سال80 مواد90و130و132و139و171و175و201و219و220و235و242و244و245 جمعا 13ماده جایگزین شماره های قبلی شده اند یعنی شماره های قبلی حذف شده است ودراصلاحات قانون مالیاتهای سال 94مواد17و26و34و38و54و64و77و84و85و95و97و107و131و141و149و169و181و198و 199 و266جمعا 20ماده جایگزین موادقبلی شده است که می توان گفت که 20ماده ازقانون مالیاتهای سال 1366حذف شده است که اگرجمع سه دوره مواد جایگزین به مواد حذف شده اضافه شود در طی سه دوره اصلاحات کلی یعنی 39ماده بعلاوه 64 ماده حذف شده که جایگزین ندارد مجموعا 103 ماده قانونی حذف شده است چنانچه 103ماده ازجمع مواد قانونی قانون مالیاتهای سال 1366که 271ماده بوده کسرگردد با قیمانده مواد حذف نشده 168 ماده می شود که 90 درصد مواد حذف نشده هم اصلاح شده که با اضافه 3ماده مکرر و9ماده الحاقی جمع مواد قانون مالیاتهای سال 1394 جمعا 180ماده و195 تبصره می باشد که نسبت به مواد قانونی قانون مالیاتهای سال 1366(91)ماده و16تبصره کمتر می باشد  و56 تبصره الحاقی و16 تبصره اصلاحی فقط در سال 94که بعضا مواد اصلاحی وتبصره های اصلاحی بی شباهت به مواد الحاقی وتبصره الحاقی نیست تصویب گردیده که انشاءالله در نقد وبررسی ماده به ماده در آینده به آن اشاره خواهد شد با اوصاف مذکور قانون مالیاتهای سال 1360 را می توان تشبیه به شیر بی یال ودم اشکم نمود لذا بهتر بود قانون مالیاتهای موجود ازابتدا بدون در نظرگرفتن شماره های قبلی با شماره های جدید نوشته می شد ضمنا برای مواد 26و34و77و95و107و149و(تبصره2و3)از169و169مکرر181و187و219قانون مالیاتهای سال 94جمعا 12 آئین نامه اجرائی پیش بینی گردیده که درمواد95و181و219قانون مالیاتهای مصوب 1380قبلا آئین نامه پیش بینی شده بود بر این مبنا برای اصلاحات قانون مالیاتها درسال 94جمعا 9 آئین نامه اجرائی جدید در نظر گرفته شده است که درلایحه اصلاحات قانون مالیاتهای ارائه شده ازطرف دولت به مجلس درمواد34و77و95و97و107و132و141و149و169مکررو181و219جمعا 11آئین نامه در نظر گرفته شده بود که با این ترتیب سازمان امورمالیاتی که مسئول اجرای قانون ونماینده دولت است وطبعا پیشنهاد اصلاحات در قانون مالیاتها ازطرف این سازمان بوده با توجه به شماره مواد قانونی در7 آئین نامه با مجلس هم عقیده بوده که با احتساب اینکه مجموع آئین نامه پیشنهادی دولت 11 آئین نامه است و مجموع آئین نامه مصوب مجلس 12مورد است اختلاف بین دولت ومجلس در مواد داری آئین نامه در9 ماده قانونی بوده است که دولت در آئین نامه جبران می کند؟!

لازم به ذکر است که تعداد مواد ویا بندهای آئین نامه وآئین نامه اجرائی ازطرف تنظیم کنندگان آن محدودیتی ندارد  وممکن است حجم مواد ویا بندهای آئین نامه های پیش بینی شده از حجم اصل قانون بیشتر شود بنظر قانون خوب وبرتر قانونی است که آئین نامه ویا آئین نامه اجرائی نداشته باشد ونحوه اجرای آن در مواد قانونی بیان شده باشد و در صورت ضرورت در مواردی بخاطر جزئیات ریز تکلیف آئین نامه بطور دقیق در موضوع آئین نامه پیش بینی گردد بسیار در آئین نامه ها دیده شده است که در عمل قانون وضع کرده اند که با طرح در دیوان عدالت اداری باطل گردیده است لذا به منظور اجتناب از اعمال سلیقه مسئولان اجرائی در قانون حتی المقدور باید در تصویب آئین نامه برای مواد قانونی احتیاط لازم را بعمل آورد یک آسیبی که در این مورد وجود دارد این است که در مجموعه های قانونی کمتر آئین نامه هم آورده می شود که این امر اجازه به مجریان قانون می دهد که اگر اعمال ناصحیح قانون مورد اعتراض قرارگرفت مجریان به آئین نامه استناد کنند که در دسترس معترض نیست واصولا وجود آئین نامه برای مواد قانونی ممکن است  ضمانت اجرای متن قانون مطابق با نظر قانونگذار را کاهش دهد

ایراد دیگری که در مورد آئین نامه های مذکور در قانون اصلاحات مالیاتها بنظر می رسد این است که پیشنهاد آئین نامه ماده 95 و219که از آئین نامه های مهم هستند در اختیار سازمان مالیاتی وتصویب وزارت اقتصاد ودارائی قرارداده که سازمان مالیاتی زیر مجموعه وزارت اقتصاد ودارائی است به عبارتی تدوین کننده آئین نامه ومجری یکی است که خالی از اشکال نیست

ایراد دیگری که به قانون اصلاح مالیاتها در سه دوره مذکور وارد است حذف مواد قانونی بدون اینکه مواد قانونی مربوط به دوره زمانی معینی باشد یا موضوع مواد قانونی منتفی شده باشد یک ماده قانونی ویا حتی یک تبصره قانونی قطعا پس از انجام کارشناسی های لازم وصرف وقت وهزینه مورد تصویب قرار می گیرد واصل در وضع قانون این است که قانونگذارحکیم است بنظر غیر منطقی است که ماده وتبصره قانونی را حذف کنیم واجازه دهیم که در آئین نامه مورد تصویب قرار گیرد حتی ممکن است حذف ماده قانونی به نوعی توهین به قانونگذاران قبلی تلقی گردد بنظرنگارنده اگر نخواهیم قانون مالیاتهای اسلامی را وضع وقانونمند کنیم هنوز هم قانون مالیاتهای سال 1345 با حذف موادی که موضوع آن منتفی شده وتغییردر اعداد وارقام وضرایب اگر مورد تصویب کلی قرار گیرد کارائی آن ازهمه جهت بهتر از قانون پراز اشکال وایراد فعلی است 

 شایان ذکر است قانون مالیاتهای سال 1345تا سال 1353 چهار بار مورد اصلاحات کلی قرار گرفته یکباردر سال 48مشتمل  بریک ماده واحده با 80بند وبار دیگر در سال 1350مشتمل بریک ماده واحده و90 بند و سال 1352مشمل بر30 ماده(بند) وسال 1353مشتمل بر ماده واحده و11 بند نسبت به323ماده بعلاوه 2ماده مکرر و جمعا با اصلاحات 256 تبصره که حجم مطالب مندرج در آن با اصلاحات سال 1348و1350و1352و1353 کمتر از دوبرابر قانون مالیاتهای فعلی نیست که جمعا با اصلاحات آن 28 آئین نامه داردو در 4 باراصلاحات کلی این قانون حتی یک تبصره از مواد قبلی حذف نشده است  البته شاید در ابتدای نقد و  بررسی قضاوت برای برتری قانون مالیاتهای سال 45 نسبت به مالیاتهای فعلی زودباشد در قسمت بعدی نقد وبررسی قانون مالیاتها نقد مواد مربوط به حسابداران رسمی بلحاط اهمیت وکاربردی بودن آن   انشاء الله انجام خواهد گرفت ومن الله توفیق                                         رضا نیک خوی منفرد قاضی بازنشسته و وکیل فعلی دادگستری


 
comment نظرات ()