آراء برتر

 
حذف یا پنهان شدن علی الراس در قانون اصلاح مالیاتهای سال 94 (قسمت دوم)
نویسنده : رضا نیکخوی منفرد - ساعت ٢:٥٩ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٤/۱۱/۱٧
 

بنام خدا

ابتدا آخرین لایحه ارسالی دولت به مجلس شورای اسلامی را در ذیل می آوریم تا ببینیم در مجلس شورای اسلامی آیا تغییراتی درآن داده شده یا خیر

ماده 18 لایحه اصلاح قانون مالیاتهای مستقیم سال 1366

ماده 18-متن زیر جایگزین ماده 97 وتبصره های آن می شود ومواد 198 ،152،153،154و158 وتبصره های آن حذف می شود

ماده 97- تعیین درآمد مشمول مالیات  اشخاص حقوقی وصاحبان مشاغل موضوع این قانون به استناد وپذیرش اظهارنامه مودی که با رعایت مقررات مربوط تنظیم وارایه شده باشد خواهد بود سازمان امور مالیاتی کشور می تواند اظهارنامه های ارایه شده را بدون رسیدگی قبول وتعدادی از آتها را بر اساس معیارها وشاخص های تعیین شده خود ویا به طور نمونه انتخاب ومورد رسیدگی قراردهد

تبصره 1- در صورتی که مودی از ارایه اظهارنامه در مهلت قانونی ومطابق با مقررات مربوط خودداری نماید سازمان مالیاتی کشور نسبت به تنظیم اظهارنامه برآوردی (متضمن درآمد وهزینه ) ومطالبه مالیات متعلق اقدام می نماید چنانچه مودی ظرف یک ماه از تاریخ مطالبه مالیات نسبت به ارایه اظهارنامه مطابق با مقررات مربوط اقدام نماید اظهارنامه مذکور در مراحل بعدی مورد رسیدگی قرار می گیرد در غیر این صورت مالیات تعیین شده در اظهارنامه برآوردی سازمان مالیاتی کشور قطعی ولازم الاجرا است حکم این تبصره مانع از تعلق جرایم واعمال مجازاتهای عدم تسلیم اظهارنامه در موعد قانونی نخواهد بود

تبصره 2- دستورالعمل اجرایی مربوط به این ماده ونحوه رسیدگی مالیاتی توسط سازمان امور مالیاتی کشور تهیه وبه تصویب وزیر امور اقتصادی ودارایی می رسد با اجرای حکم این ماده کلیه مواد واحکام قانونی مغایر اعم از عام وخاص لغو می گردد

قبل از اینکه به ماده تصویب شده در مجلس شورای اسلامی برسیم ماده پیشنهادی دارای ابهاماتی است

ابهام اول اینکه منظور از مقررات مربوط که سه بار در متن ماده آمده چیست؟آیا منظور از مقررات مربوط سایر مواد قانونی مالیاتهاست یا دستورالعمل اجرائی است

 ابهام دوم اینکه اگر اظهارنامه مودی مطابق با مقررات مربوط نباشد تکلیف اداره مالیاتی چیست و چگونه مالیات را تشخیص می دهداگر تکلیف در دستورالعمل ویا آئین نامه اجرائی مشخص می شود قانونگذاری است وارتباط با اجرای ماده ندارد

ابهام سوم سوم منظور از مراحل بعدی چیست اگر این را هم دستورالعمل یا آئین نامه اجرائی تعیین کند که باز قانونگذاری است وربطی به اجرای ماده ندارد       

ابهام چهارم نحوه رسیدگی مالیاتی موکول به دستورالعمل اجرایی در تبصره 2 بیان شده که قانونگذاری است

ابهام پنجم در نظام مالیاتی تا کنون مطالبه مالیات با اظهارنامه نبوده است بلکه با برگ تشخیص می باشد در متن ماده پیشنهادی آورده شده اگر مودی اظهارنامه در مهلت قانونی ندهد سازمان امور مالیاتی نسبت به تهیه اظهارنامه برآوردی ومطالبه مالیات متعلق اقدام می کند چون مالیات متعلق را باید با برگ تشخیص مالیات مطلبه کرد بنابراین باید همزمان با اظهارنامه مالیاتی برگ تشخیص را هم صادر کند چون در لسان حقوقی اظهارنامه نوعی اطلاع به طرف مقابل است وبرگ تشخیص در حقیقت نوعی رای برای مودی مالیاتی است مفهوم مطالبه مالیات متعلق پس از اظهارنامه برآوردی این است که برای صدور برگ تشخیص منتظر پاسخ یا اعتراض مودی نمی مانیم که در این صورت بهتربود به جای اظهارنامه برآوردی فقط از برگ تشخیص استفاده می شد  

حال این لایحه در بررسی کمیسیونهای مجلس تغییراتی در آن داده شده یا نشده دسترسی به آن برای نگارنده میسر نبوده است ولی این ماده به همین صورت یا به صورت تغییراتی در مجلس تصویب شده وبه شورای نگهبان جهت تایید فرستاده شده که شورای نگهبان درخصوص این ماده بشرح ذیل ایراد گرفته که از نحوه ایراد می توان تا حدود زیادی پی برد که متن مصوب مجلس شورای اسلامی چه بوده است

شورای نگهبان دربند 7 اظهار نظر در مورد قانون اصلاح مالیاتهای مستقیم مصوب 1394راجع به ماده 97 چنین بیان داشته است

7- درماده97 موضوع بند 24 عبارت قطعی ولازم الاجرا از این حیث که معلوم نیست آیا این تصمیمات قابل شکایت در مراجع ذی صلاح قضائی است یا خیر ابهام دارد پس از رفع ابهام اظهار نظر خواهد شد همچنین در فراز اخیر این ماده با توجه به ضوابطی که در مواد محذوفه وجود داشت اطلاق واگذاری وظایف مذکور به آیین نامه در مواردی که جنبه تقنینی دارد مغایر اصل 85 قانون اساسی است

مجلس شورای اسلامی ابهامات مورد نظر شورای نگهبان را در خصوص ماده 97 برطرف نموده است که ماده 97 که به تایید شورای نگهبان رسیده به شرح ذیل می باشد

 بند۲۲- متن زیر جایگزین ماده(۹۷) قانون و تبصره‌های آن می‌شود و مواد(۹۸)، (۱۵۲)، (۱۵۳)، (۱۵۴) و (۱۵۸) و تبصره‌های آنها و ماده(۲۷۱) حذف می‌گردد:

 ماده۹۷- درآمد مشمول مالیات اشخاص حقیقی موضوع این قانون که مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی می‌باشند به استناد اظهارنامه مالیاتی مؤدی که با رعایت مقررات مربوط تنظیم و ارائه شده و مورد پذیرش قرار گرفته باشد، خواهد بود. سازمان امور مالیاتی کشور می‌تواند اظهارنامه‌های مالیاتی دریافتی را بدون رسیدگی قبول و تعدادی از آنها را براساس معیارها و شاخصهای تعیین‌شده و یا به‌طور نمونه انتخاب و برابر مقررات مورد رسیدگی قرار دهد در صورتی‌که مؤدی از ارائه اظهارنامه مالیاتی در مهلت قانونی و مطابق با مقررات خودداری کند، سازمان امور مالیاتی کشور نسبت به تهیه اظهارنامه مالیاتی برآوردی براساس فعالیت و اطلاعات اقتصادی کسب‌شده مؤدیان از طرح جامع مالیاتی و مطالبه مالیات متعلق به موجب برگ تشخیص مالیات اقدام می‌کند. در صورت اعتراض مؤدی چنانچه ظرف مدت سی‌روز از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیات، نسبت به ارائه اظهارنامه مالیاتی مطابق مقررات مربوط اقدام کند، اعتراض مؤدی طبق مقررات این قانون مورد رسیدگی قرار می‌گیرد، این حکم مانع از تعلق جریمه‌ها و اعمال مجازات‌های عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی در موعد مقرر قانونی نیست. حکم موضوع تبصره ماده(۲۳۹) این قانون در اجرای این ماده جاری است.

 تبصره - سازمان امور مالیاتی کشور موظف است حداکثر ظرف مدت سه سال از تاریخ ابلاغ این قانون، بانک اطلاعات مربوط به نظام جامع مالیاتی را در سراسر کشور مستقر و فعال نماید. در طی این مدت، در ادارات امور مالیاتی که نظام جامع مالیاتی به صورت کامل به اجراء در نیامده است، مواد(۹۷)، (۹۸)، (۱۵۲)، (۱۵۳)، (۱۵۴) و (۲۷۱) قانون مالیات‌های مستقیم مصوب سال ۱۳۸۰ مجری خواهد بود.

 جهت اطلاع از تبصره ماده 239 ماده 239 وتبصره آن جهت استحضار در ذیل می آید

ماده 239- در صورتی که مودی ظرف سی روز از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیات، قبولی خود را نسبت به آن کتبا اعلام کند یا مالیات مورد مطالبه را به ماخذ برگ تشخیص پرداخت یا ترتیب پرداخت آن را بدهد یا اختلاف بین خود واداره امور مالیاتی را بشرح ماده 238این قانون رفع نماید پرونده امر از لحاظ میزان درآمد مشمول مالیات، مختومه تلقی     می گردد ودرمواردی که مودی ظرف سی روز کتبا اعتراض ننماید ویا در مهلت مقرر در ماده مذکور به اداره مالیاتی مربوط مراجعه نکند درآمد تعیین شده در برگ تشخیص مالیات قطعی است

تبصره ماده 239-در مواردی که برگ تشخیص مالیات  طبق مقررات تبصره ماده 203 وماده 208 این قانون ابلاغ شده باشد ومودی به شرح مقررات این ماده اقدام نکرده باشد در حکم معترض به برگ تشخیص مالیات شناخته می شود در این صورت وهمچنین درمواردی که مودی ظرف مهلت سی روز از تاریخ ابلاغ کتبا به برگ تشخیص اعتراض کند پرونده امر برای رسیدگی به هیات حل اختلاف مالیاتی ارجاع می گردد

جهت اجتناب از اطاله بحث به جای بیان متن مواد استناد شده بیان      می گردد که ماده 238 مربوط به توافق یا عدم توافق مودی با حوزه مالیاتی در مورد برگ تشخیص است که اگر توافق حاصل شد به مبلغ توافق شده برگ تشخیص قطعی می شود واگر توافق حاصل نشد پرونده به هیئت حل اختلاف ارسال می گرد ماده 203 برای ابلاغ برگ تشخیص بنحو ابلاغ غیر واقعی یعنی ابلاغ قانونی است وماده 208 نیز ابلاغ قانونی از طریق نشر آگهی است که در هر دو صورت در صورت ابلاغ قانونی وعدم اعتراض در مهلت سی روز از تاریخ ابلاغ قانونی این نحوه ابلاغ در حکم اعتراض تلقی شده وپرونده به هیئت حل اختلاف ارسال می گردد

اما ایرادهای وارد به ماده 97اصلاحی سال 1394-تمام ایرادهای که در پیش نویس لایحه دولت به مجلس شورای اسلامی درفوق بیان گردید در ماده اصلاحی وجود دارد ضمن اینکه با توجه به ایرادات شورای نگهبان ضوابط اجرائی حذف گردیده اما به جای آن در متن ماده به معیارها وضوابط تعیین شده اشاره شده که معلوم نیست این معیارها وضوابط براساس کدام مواد قانونی یا آئین نامه تعیین شده است اصولا مهمترین ماده در اصلاح قانون مالیاتهای سال 94 بنظر همین ماده است وقتی این ماده با توجه به اینکه در پیش نویس با ضوابط اجرائی بوده معلوم نیست که سازمان مالیاتی می خواهد خلاء موجود را چگونه جبران کند نکته دیگری که حائز اهمیت است و در پیش نویس به آن اشاره نشده ودر ماده قانونی آورده شده این است که اظهارنامه برآوردی را بر اساس طرح جامع مالیاتی بیان داشته است طرح جامع مالیاتی در صورتی که بدون نقص وکامل اجرا شود صرفا جمع آوری اطلاعات خام است وتشخیص مالیاتی که بر اساس اطلاعات خام باشد ومودی نتواند این اطلاعات را تحلیل کند همان تشخیص علی الراس است در قانون قبل از اصلاح، تشخیص علی الراس می بایست براساس دلائل ومدارک وقرائن ضرایب مالیاتی هرشغل بود که اگردرست مطابق با قانون نه سلیقه ووهم وتصورمامورین مالیاتی اجرا می شد با منطق وعدالت در تشخیص مالیات قریب به واقع بود اما در ماده جدید اصلاح شده این تشخیص مالیات می خواهد بر اساس اطلاعات خام باشد که نتیجه بدست آمده از آن همان تشخیص علی الراس است البته اگر اطلاعات دریافت شده در مراحل بعدی اعتراض مودی مورد رسیدگی دقیق قرارگیرد ممکن است  مزایایی بیشتر از رسیدگی قبلی داشته باشد اما این مستلزم وقت وهزینه زیاد از طرف مودی واداره مالیاتی است و مودیان مالیاتی ممکن است برای اینکه آثاری از ثبت عملیات مالی خود به جا نگذارند به سمت معاملات نقدی یا ثبت معاملات با نام افرادی که مودی مالیاتی محسوب نمی گردند روی بیاورند لذا ممکن است سیستم جمع آوری اطلاعات در این موارد هم بی نتیجه بماند نکته قابل اهمیت دیگر اینکه اظهارنامه مالیاتی برآوردی بر اساس طرح جامع مالیاتی شامل افرادی می شود که موظف به دادن اظهارنامه هستند اما اظهارنامه نمی دهند اما اگر کسانی که اظهارنامه داده اند ولی اظهارنامه شان مطابق مقررات نیست یا مورد قبول حوزه مالیاتی نیست که می توان گفت اکثر مودیان با توجه جریمه سنگین عدم ارائه اظهارنامه اظهارنامه می دهند ولی دفاتر قانونی ندارند یا دفاتر قانونی انها مورد قبول حوزه مالیاتی نیست در سابق در چنین مواردی تشخیص بنحو علی الراس بود حال که علی الراس برداشته شده تشخیص اینگونه موارد بر اساس چیست ؟!نکته دیگر اینکه در پیش نویس لایحه دولت درمواردی که مودی اظهارنامه مالیاتی نمی دهد ومالیات آن براساس اظهارنامه برآوردی حوزه مالیاتی ومطالبه مالیات درصورت ابلاغ به مودی مالیاتی وعدم اعتراض در مدت 30 روز برگ تشخیص مالیات قطعی ولازم الاجرا بود با توجه به ایراد شورای نگهبان به این قسمت در ماده 97 مصوب مجلس شورای اسلامی این قسمت از ماده پیشنهادی حذف شده حال اگر مطالبه مالیات براساس اظهارنامه برآوردی حوزه مالیاتی باشد وبه مودی بنحو واقعی هم ابلاغ شده باشد درصورت عدم اعتراض آیا تشخیص برگ مالیات قطعی است؟ چون در ماده 97 فقط تکلیف اعتراض مودی را بیان کرده نمی توان عدم اعتراض با ابلاغ واقعی را قطعی ولازم الاجرا دانست که در این مورد باید شخص مودی با حضور در حوزه مالیاتی قبولی خود را نسبت به برگ تشخیص اعلام کند ودرصورت عدم حضور ابلاغ واقعی باید در حکم ابلاغ قانونی ونتیجتا اعتراض مودی تلقی وبه هیئت حل اختلاف ارسال گردد در صورتی که در ماده قبل با ابلاغ واقعی وعدم اعتراض در مهلت سی روزه برگ تشخیص مالیات قطعی ولازم الاجرا می شد که می توان گفت ماده جدید 97 مراحل رسیدگی را بیشتر وزحمت بیشتری برای مودی واداره مالیاتی بوجود آورده است                      رضا نیکخوی منفرد قاضی بازنشسته


 
comment نظرات ()